« انّا انْزَلْناهُ فى لَيْلَةِ الْقَدْرِ » « 1 » تمام قرآن به آن صورت در شب قدر نازل شد ، و آنجا كه به تفصيل ، آيه آيه و به صورت الفاظ [ فرود ] مىآيد با كلمهء « تنزيل » بيان مىشود . اين نشان مىدهد كه قرآن به عنوان يك حقيقت غيبى - كه اين الفاظ ، مظاهر و تنزّل‌يافته‌هاى آن حقيقت غيبى هستند - قبل از پيغمبر وجود داشته و بعد پيغمبر به آن مىرسد و بلكه قبل از خلقت عالم و قبل از خلقت انسان وجود داشته است چون يك حقيقت مجرد است . 2 . خلقت انسان قرآن از اينجا شروع مىكند : رحمن ( خداى رحمن ) قرآن را تعليم داد ، كه همان تعليمش عين تنزيلش است ( قرآن را به بشر فرود آورد ) . بعد از اين است كه مىفرمايد : « خَلَقَ الْانْسانَ » . نفرمود : « الرَّحْمنُ خَلَقَ الْانْسانَ عَلَّمَ الْقُرْانَ » با اينكه انسان اين‌طور فكر مىكند كه طبق قاعده بايد بگويد كه خداى رحمن انسان را آفريد و قرآن را تعليم داد . از نظر انسان اگر حساب كنيم اول انسان آفريده مىشود ، بعد انسان قرآن و هرچيز ديگر را مىآموزد . خلقت انسان بر آموختن انسان قرآن را ، تقدم دارد ، و بلكه به حسابى ( اگر كسى بگويد كه قرآن جز همين الفاظ نيست ) بر خلقت قرآن هم تقدم دارد چون قرآن بعد از اينكه پيغمبر خلق شده و سال چهلم تولد او فرا رسيده است در طول 23 سال خلق شده است . ولى در اينجا تعليم قرآن بر خلقت انسان مقدّم شده است . يك وجه آن - كه همهء مفسرين قبول دارند - اين است كه مىخواهد به اين بيان اهميت فوق‌العادهء اين نعمت را ذكر كند كه اين نعمتِ هدايت به وسيلهء قرآن ، آنقدر اهميت دارد كه بايد قبل از نعمت خلقت ذكر شود . و اما يك وجه ديگر - همين‌طور كه عرض كردم و بعضى از مفسرين گفته‌اند - اين است كه در اينجا عنايت ديگرى است به تقدم وجودى قرآن بر انسان به آن نوع وجودى كه غير از وجود الفاظش است . پس باز اول قرآن خلق شده‌است و بعد انسان . به هر حال نكته‌اى كه براى ما عملًا آموزنده است توجه به اهميت اين نعمت بزرگ يعنى نعمت قرآن است و اهميت نعمت علم و تعليم به طور كلّى . گو اينكه اينجا تعليم قرآن [ ذكر شده ] است ولى بالاخره تعليم است و باب ، باب علم است .

--> ( 1 ) . قدر / 1 .